دانقلاب دشعر لرليد :  

دانقلابي شعرونو داوريدلو لپاره دلته وټوکۍ

دلوى او بښونکي څښتن په نامه :

 دوستانو او يارانو د انقلاب شعر دلرليد له يوبل پروګرام سره مو په چوپړ کې يو  . هيله لرو هرچيرته چې ياست ښاد او بريالي به ياست او دپروګرام ترپايه به راسره دملګرتيا فرصت ولرى .

دډاکټرعلي موسوي ګرمارودي د صداى سبز او دهغه دنوروآثارو دجاج وروستى پرورګرام دادي وړاندې کووهيله لرو ستاسې دپاملرنې او استفادې وړ وګرځي .

زيستن ګاهي ګلي است

اماهزار ګونه تواند بود

باساقه ايرشيد

چون سوسنبر

بادستکې نحيف

چونيلوفر

ګاهي ، آفتابګردان است

وګه ، قاصدکي سرګردان

وړاندې مو ويلي وو چې ګرمارودي د شعرونو زياتې ټولګې لري چې له هغو څخه مو د عبور او درسايه سار نخل ولايت  مو معرفي او وجاجول . چمن لاله د ګرمارودي د شعرونو يوه بله ټولګه ده چې د اسلامي انقلاب د برياليتوب يا 1357 کاله تر ١٣٦٢ کال پورې شعرونه يې پکې راغلي دي .

پدې کتاب کې د هغه ٤٤ ټوټې شعرونه چې ټول دغزل ، قصيدې مثنوي ، څلوريځې او قطعې په بڼه ويل شوي دي راغلي دي .

ګرمارودي دخپل شعر په زياتو ټولګو کې ښودلې ده چې دشعر په ټولو چوکاټونو لاسبرۍ دى او غزل او قصيده هم په هماغه ښکلا سره ليکي چې نوى او سپين شعر ليکي .

دګرمارودي اشعارو ته په کتنه که هغه دکلاسيک شعر په چوکاټ کې ويل شوي دي ياهغه چې په نيمايي او سپينه توګه ويل شوي دي کولاى شو  د معاصرو او پخوانو متونو د ژورې مطالعې ، او دهغه په طبعه يې داغيز نتيجې ته ورسيږو .

ګرمارودي په هغه خبرو کې چې موږ ورسره درلودې په دې اړه ويلي دي :

ما د فارسي پخواني آثار څه شعر څه نثر لوستلي دي او واقعاً يې تراغيزې لاندې راغلى يم . خو هغه څه چې په مايې زيات اغيز کړى دى بايد په منثورو آثارو کې د ښاغلي ابو الفضل بيهقي اثر تاريخ بيهقي ياد کړم او له هغه وروسته هم بايد  اسرار التوحيد ، قابوسنامه او چهارمقاله عروضي يادې کړم  ، په منظومو آثارو کې هم کولاى شم ووايم چې  کابوټول آثار مې مطالعه کړي دي خو ډير اغيز راباندې فردوسي ، نظامي ، حافظ او سعدي کړى دى .

دګرمارودي ژبه په زياتره اشعارو کې لرغونتوب ته ګروهنه لري چې دادبي کره کتونکو په نظر دا لرغونتوب او دتيرو خلکو له ژبې څخه استفاده له تيرو متونو سره دهغه دمينې ترټولو ښه نښه او په هغه باندې دنوموړو متنونو داغيز ښودنه کوي .

نوموړى له عربي ژبې سره ښه بلد دى او حتى په هغه مسلط دى او دا تسلط تر دې کچې دى چې کولاى شي له قران کريم څخه ښه ژباړه وکړي . خو په عربي ژبه دغه تسلط هيڅکله دهغه شعر ته لاره نده پيدا کړې .

ګرمارودي ددې  لامل خپل ايراني توب بولي او وايي :

زه يو ايرانى يم او بايد دفارسي له ويوکو څخه استفاده وکړم . زه باوري يم چې په عربي ژبه زما تسلط دکلمات سره زما دپيژندګلوى ليد پراخوي او بس . زما په اند کله چې دفارسي ښکلي ويوکي لرو نوبيا ولې دنورو ژبو له کلمو څخه استفاده وکړو .

ګرمارودي د چمن لاله  په ټولګه کې دکلاسيکو قالبونو څخه له استفادې سره سره يو ډول روانه او ساده ژبه لري .  او دهغه دشعر همدا ځانګړنه لوستونکى دکتاب تر پاي پورې له ستړيا پرته ساتي .

فرو ماندم به دشت عشق حيران

توراجويم بيابان دربيابان

نشان مي بينمت درهرچه بينم

رخت اما بود از ديده پنهان

دچمن لاله ټولګې دزياترو شعرونو مضمون د پنځون درازونو په کشفولو کې دبشر ناتواني ، دخداى ج حمد او ثنا او مذهبي مضامين دي په تيره بيا داسلام دين دلويانو او دانقلاب دشهيدانو غم دى .

وياند:

خط خون  دګرمارودي دشعرونو ديوې بلې ټولګې نوم دى . نوموړي په دې ټولګه کې خپل ٣١ قطعې نيمايي او سپين شعرونه چې د ١٣٥٧  او ١٣٦٠ کلونو ترمنځ يې ليکلي او دنوو ويل شوو شعرونو نوم يې پرې ايښى راټول کړي دي . ددغې ټولګې دزياترو اشعارو ژبه يې انځوريزه او تصويري ده  .

بامن

به آنسوى ابرهابيا

باتو

قلبم اززمين بزرګتر مي شود

هم درآن حال

کزحباب شبنمي سبکتر است

دخط خون ټولګې په ژور نظرسره په آسانه  کولاى شو ډير اغيزمن او تل پاتيدوني شعرونه پيدا کړو . ژور او پياوړي شعرونه په خوږه ژبه او ښکلې ژبه ويل شوي دي ، دخط خون شعر چې د امام حسين ع په غم کې ويل شوى دى او ددغه کتاب له هغه شعرونو څخه دى چې د معاصروعاشورايي شعرونو ترټولوپه  ښه شعرونو کې ګڼل کېداى شي .

داشعر پياوړې ،او اغيزمنه ژبه  ، په يادپاتيدونې تصويرونه لري او شاعر خپل مخاطب دکربلا ټاټوبي ته بيايي او هغه ته لدې پيښې د تجربې فرصت په لاس ورکوي .

درفکر آن ګودالم

که خون تورا مکيده است

هيچ ګودالي چنين رفيع نديده بودم

درحفيض هم مي توان عزيز بود

ازګودال بپرس

....

اه اي مرګ تو معيار

مرګت چنان زندګي رابه سخره ګرفت

او آنرا بي قدر کرد

که مردني چنان

خبطه بزري زندګاني شد

خودت

باخونبهايت حقيقت

دريک طر از ايستاد

وخون تو امضا راستي است

ګرمارودي د خط خون په شعري ټولګه کې دمحتوا شاعر دى نه دبڼې په دې کتاب کې زياتره شعرونه په يوه او همغږه محتوا څرخي . دغو شعرونو دخپل ويونکي لپاره ځانګرې پيژندنه وړاندې کړې ده او هغه يې ديو مذهبي شاعر په توګه مشهور کړى دى .

په دې کتاب کې د ګرمارودي دزياترو شعرونو خبرې ياددين له لويانو سره دي او ياهم له خداى ج سره . دګرمارودي په مناجاتو کې دهغه نازکه ژبه او پنځول شوي تصويرونه  په هغو کې روح تر ډيرو ليرو پورې الوځوي .

وقتي با افسون نګاهت درمن مي دمي

زيرباران نګاهت

چون دشت نسترن

مي ګسترم

خيالت از آفتاب

صميم تراست

او دستت از چشمه

راستګوتر

توازباران مستقيم تري

از ياران

وقتي به نګاهي دوباره ام

باز مي نوازي

خانه از عطر موسيقي غيبي

پر مي شود

وخورشيد آرام

از پنجره به درون مي خزد

ودر طاقچه مي نشنيد

باقرص تمام

ر نوروپروګرامونو او له نورو شاعرانو سره تر پيژندګلوى مو په څښتن سپارو برياوې مو په برخه .

دپنځوونکي په سپيڅلي نامه :

 دانقلاب د شعرلرليد د پروګرام مينه والو دوستانو د دې پروګرام له يوې بلې برخې سره مو په چوپړ کې يو ، ددې اوونۍ په پروګرام کې يوګران مېلمه لرو چې د انقلاب دشعر په تيره بيا د ديني شعر مخکښ پيژندل شوى دى .

د معاصر او پياوړى  شاعر ، ژباړن او څيړاند ښاغلى ډاکټر سيدعلي موسوي ګرمارودي له ژوندسره دهغه په خپله ژبه پدې پروګرام کې آشنا کيږو خو لومړۍ موخپلې خبرې دهغه  په يوشعر پيلوو .

منم که مرسدم نوبه نو زخويش غمي

زدست خويش نياسوده ام به عمر دمي

ګياه آبزيم بي بهار مي رويم

مګرهمان ګذرد ګاه از سرم بلمي

به کوه نيز نسنجيده ام غم خود را

هنوز باغمم اى کوه سرفراز کمي

چوموج هرچه سرخود به سنګ مي کوبم

زپاى خويش فراتر نمي نهم قدمي

ويانده :

ښاغلى ډاکټرګرمارودي داچې  زموږ بلنه مو ومنله ددې ترڅنګ غواړو د زياتې پيژندګلو لپاره تاسې اوريدونکو ته هم ځان وپيژنۍ .

وياند :

زه د 1320 هجري لمريز کال د وري د مياشتې په يو دېرشمه نېټه د قم په ښار کې وزيږدلم ، پلار مې روحاني او د اسلامي علومو او فلسفې استاد وو او تدريس يې کاوه چې شپږ مياشتې وړاندې په حق ورسيده .

لمړۍ ذده کړې مې هماغلته په قم کې بشپړې  کړې او دليسې په دوره کې مې درياضي په څانګه کې ذدکړه وکړه . وروسته د ادبي عربي علومو د تحصيل لپاره مشهدته لاړم او د هغه وخت د عربي ادبياتو له سرلار استاد ارواښاد اديب نيشاپوري څخه د عربي ادبياتواو عربي ژبې دوره بشپړه کړه . ددورې له پاى ته رسيدو وروسته قم ته لاړم او کابو شل کلن به وم چې دهغه وخت سياسي حالاتو او زما سياسي فعاليت ته پام سره د پهلوي له بې لارې رژيم سره په مبارزه کې تهران ته په کډوالۍ اړ شوم  . په هغه ورځو کې مې د سياسي فعاليت ترڅنګ دهغه ورخت په يوه اسلامي مدرسه علوي کې تدريس هم پيل کړ او همداراز مې د تحصيل ددوام لپاره د تهران پوهنتون دکانکور په ازموينه کې ګډون وکړ او د قضايي حقوقوپه څانګه کې مې تحصيل پيل کړ  . د تحصيلاتوله بشپړاوي وروسته مې د ژبې او ادبياتو سره د زياتې مينې له کبله په دې څانګه کې ذده کړو ته دوام ورکړ اوله تهران پوهنتون څخه مې خپله ماسټري او دوکتورا ترلاسه کړه .

ويانده :  د پهلوي ظالم رژيم ته مو لنډه اشاره وکړه ؟ که پدې برخه کې لږ رڼا واچوۍ ؟

وياند : زمالمړۍ شعري اثر عبور نوميږي . کله چې دا کتاب خپور شو لدې امله چې ددې کتاب ځينې شعرونه سياسي وو لدې امله له خپراوي لږ وروسته پهلوي رژيم ټول کړ او بنديز يې پرې ولګاوه او له هغه وروسته په سياست کې د مداخلې اودوخت له حکومت ( پهلوي رژيم ) سره د مقابلې په تور ونيول شولم او بندي شوم  چې د بند موده کابو څلور کاله اوږده شوه . له آزادۍ وروسته د هغوفشارونو له امله چې نړيوالو ټولنو د بشري حقوقو د رعايت له پاره دايران په حکومت راوړي وو لږ موده ازاده سياسي فضا رامنځ ته شوه  او دکار زمينه برابره شوه . ماهم لدې مودې استفاده وکړه او د عبور شعري غونډ چې پخواپرې بنديز لګول شوى وو بيا مې چاپ کړ له هغه وروسته مې سرود  رګبار هم خپور کړ چې د سياسي او مذهبي مضمون ته په پام سره په يوه مياشت کې په بازار کې ناپيدا شو او بيا چاپ شو .

ويانده :

 ښآغلى ډاکټرګرمارودي اوس چې ستاسې دشعر کتابونو ته خبره لاړه ستاسې د شعر په اړه خبرې به بل وخت ته پريږدو او غواړم اوس داوريدونکو لپاره خپل آثار په لنډه توګه معرفي کړۍ .

وياند :

 بايد ووايم چې زما دشعر اصلي کتابونه  عبور ، درسايه سار نخل ولايت ، خط خون ، چمن لاله ، سرودرګبار ، باران اخم او کتاب تاناکجا  چې د دوه ايټاليايي ايراني پيژاندو ښاغلي ډاکټر سکارچيا او ريکارډو زيپولي  لخوا مې پکې شپېته شعرونه راټول شوي دي  . داکتاب دايران له طبيعي عکسونو سره يوځاى تراوسه دوه ځله چاپ شوى دى  . زما نور شعرونه هغه غورچاڼونه دي لکه د ښاغلي حقوقي د  (شعر نو) ټولګه ياد ښآغلي مرتضي کاخي ټولګه او يا هغه شعرونه دي چې د نوي شعر په جاج او کره کتنه کې راغلي دي  لکه شمس لنګرودي ارزښتمن د نوي شعر د تحليل تاريخ  او يا نور غورچاڼونه دي چې نوروانتخاب کړي  دي . لکه هغه غورچاڼ چې ښاغلي بهاالدين خرمشاهي برابر کړى دى اوزما پنځوس شعرونه يې له يوې مفصلې سريزې سره خپاره کړي دي . دوه غورچاڼونه ماخپله چمتو کړي دي چې يو يې دستچين نوميږي او بل يې هم صداى سبز  دى چې زما وروستۍ ټولګه ده او کابو  د700  صفحو په درلودلو سره يې ټول شعري ژانرونه پکې شامل  دي او ځينې نوي شعرونه مې هم پکې راغلي دي .

ويانده : 

ښاغلى ډاکټر  ګرمارودي له ايرانه بهر مو دخپلو شعرونو خپراوي ته اشاره وکړه له  ايټالوۍ پرته مو شعرونه په نورو ژبو کې هم ژباړل شوي او خپاره شوي دي ؟

وياند :

بلې زما شعرونه په روسي ژبه او روسي ليک په تاجکستان کې د ډاکټر صفر عبدالله لخوا غوره  شوي دي او هغوى په سريزې سره د باغ معنا په نوم خپاره شوي دي .

همدارنګه د نظام قاسم په نوم يوبل تاجيک شاعر  زماله شعرونو په يولنډ غورچاڼ کې په سيريليک ليک او فارسي ژبه سره چاپ کړى دى . ښاغلي عبدالطيف الزبيدي چې تونسي شاعر دى او د فارسي ادبياتو دکترا يې له تهران پوهنتون نه ترلاسه کړې ده زما دکتابونو يوه برخه يې راټوله کړې ده او د قم انظر کلمه  يعنې پورته شه او يوه کلمه پيدا کړه په نوم يې چاپ ته چمتو کړي دي .

همدارنګه د مينه سوتا پوهنتون د منځنۍ آسيا د تاريخ او فارسي ژبې استاد ډاکټر ايرج بشيري د شعرونو يو غورچاڼ انګليسي ته ژباړلى دى چې په انټرنيټ کې دهغه په شخصي وېب پاڼه کې شته دى . دا هغه کارونه وو چې زما په شعرونو ترسره  شوي وو .

ويانده :

د خبريالۍپه برخه کې ستاسې مخينې ته په پام سره به لږ په دې برخه کې هم خبرې وکړو له هغې مجلې چې خپروله مو او له هغو مقالو څخه چې پرله پسې مو دايران په مطبوعاتو کې خپرولې لږ څه راته ووايۍ .

وياند :

له انقلابه وړاندې مې دادبي مقالو يوه ټولګه درلوده چې په سخن او نګين او نورو ادبي مجلو کې خپرې شوې وې او همدارنګه د انقلاب له برياليتوب وروسته مې هم آثار درلودل چې هغه ټولې مې د قلم انداز په نوم يو کتاب کې خپاره کړي دي .

څه موده مې همد ګلچرخ  په نوم يوه ادبي مجله خپره کړه چې ټوله کابو پنځوس ګڼې خپره شوه او ډېر تود هرکلۍ يې وشوخو په خواشينۍ سره دا چې له مالي پلوه مې دهغې لګښت نه شو ورکولاى او مجله هم خصوصي وه له خپراوي پاتې شوه  .

ويانده :

ښاغلى ډاکټر ګرمارودي پدې وروستيو کې مې ستاسې له آثارو څخه د لنډو کيسو يوه ټولګه وليده چې ماته ډېره جالبه وه آياپدې برخه کې هم فعاليت کوى ؟ څه دلويانو لپاره څه د کوچنيانو لپاره او څه هم دځوانانو لپاره ؟

وياند :

بلې ماد نثر او داستان په برخه کې هم کار کړى دى چې د دلنډو کيسو يوه ټولګه مې د مسلخ عشق په نوم خپره شوې ده يوه ډرامه  هم لرم چې له انقلاب وړاندې خپره شوې ده او په هغه کې د انقلاب پېښه انځور شوې ده پدې ډرامه  کې مې د فابل ادبياتو څخه کار اخيستى دى چې د ځوانانو لپاره ده او د فلسطين ځوانانو ته مې  وړاندې کړې ده . له لسو ټوکو زيات کتابونه د ځوانانو او ماشومانولپاره لرم چې مشهور يې د پيغمبرانو داستان دى او دهغه يوه ټوک جايزه  هم ګټلې ده  . پدې کتاب کې مې  په ادبي قلمي توګه د هغه پيغمبرانو چې نومونه يې په قران پاک کې راغلي دي ژوندليکونه شته دي . په لمړي ټوک کې يې له ادم ع څخه تر مسيح ع پورې او په دوهم ټوک  يې دحضرت محمد ص په اړه دى . داکتاب تراوسه ديارلس ځله خپور شوى دى .

ويانده :

ښاغلى ډاکټر : اوس بېرته شعر ته راګرځو . له کله مو د شعر غوټۍ وسپړېدې ؟

وياند :

شعر مې له وړوکوالي  پيل کړى دى له هغو کلو چې لومړى ليسې ته لاړم يعنې کابو څوارلس پنځلس کلن به وم چې لومړنى شعر مې ايران ته وويلو . زما په شاعرۍ کې زما پلار اغيزمن رول درلود ځکه چې  پلار مې لومړى استاد وو . وړاندې له مدرسې پلار قران مجيد راذده کړ او وروسته يې دالفباتوري او د سعدي ګلستان او بوستان . يعني وړاندې لدې چې مدرسې ته لاړ شم پلار ليک لوست راوښود او هغوى چې کوم متنونه ټاکلي وو ماته يې راوښودل . زما دشعر لمړنۍ غوټۍ د نظامي له ديوان سره د آشنايۍ له لومړيو وسپړېدې دپلار مې تقريباًً د نظامي شعرونه ياد وو  اوتل به ورسره دا ديوان وواو لوست به يې په تيره بيا يې د خسرو شرين ، ليلې مجنون او دهفت پيکر درې واړه کتابونه يې  ډېر خوښيدل او زمزمه کول به يې له همدې مودې زما دشعر غوټۍ هم وسپړېدې او زه اوس هم زياته مينه له نظامي سره لرم .

ويانده :

لدې په مننې چې تاسې په دې خبرو اترو کې برخه واخيسته  . دشعرونو دسبک په اړه خبرې اترې ، دشعر په اړه ستاسې نظر  او ديوشاعر په توګه دشعر دتعريف په اړه ستاسې نظريه به بل پروګرام ته پريږدو خو پدې په پروګرام کې مو دزړه له کومي مننه کوو .

تربيا ...

v   بېرته شاته     v